Rola produktów roślinnych w profilaktyce chorób  sercowo-naczyniowych

Dieta roślinna korzystnie wpływa na funkcjonowanie układu sercowo naczyniowego nie tylko poprzez wykluczenie produktów bogatych w nasycone kwasy tłuszczowe oraz cholesterolu. Istotny wpływ ma włączenie do diety większej ilości produktów roślinnych oraz zawartych w nich substancji takich jak np.: frakcje błonnika, nienasyconych kwasów tłuszczowych, białka roślinne czy witamin.

Warzywa strączkowe

Dla wegetarian oraz wegan warzywa strączkowe  ze względu na zawartość białka i właściwości kulinarne często są traktowane jako substytut mięsa w diecie. Warzywa strączkowe są dobrym źródłem błonnika, witamin oraz składników mineralnych. Zawarte w nich foliany pośrednio zapobiegają rozwojowi blaszki miażdżycowej. Wśród warzyw strączkowych na szczególną uwagę zasługuje soja, która jest bogata w izoflawony. Związki te zmniejszają ryzyko wystąpienia schorzeń sercowo- naczyniowych, głównie miażdżycy. Soja, zwłaszcza jeśli zastępuje produkty odzwierzęce, korzystnie wpływa na stężenie LDL we krwi znacząco je obniżając 1.

Warzywa i owoce

Dieta bogata we wszelkiego rodzaju warzywa i owoce dostarcza organizmowi wiele substancji mających bardzo korzystny wpływ na pracę układu krążenia. Należą do nich między innymi witamina C, flawonoidy i inne fitozwiązki o działaniu antyoksydacyjnym.  Im dieta bogatsza w różnego rodzaju owoce i warzywa tym ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych jest mniejsze 2. Zielone rośliny liściaste takie jak szpinak czy sałata są szczególnie zalecane w profilaktyce schorzeń kardiologicznych. Poleca się także warzywa z rodziny kapustowatych czyli kapustę, brokuły, kalafior, jarmuż. Na kondycję układu krążenia pozytywnie wpływają również cytrusy– pomarańcze, grejpfruty i cytryny. Produkty te również zawierają szerokie spectrum folianów.

Dodatkowo spożywanie warzyw i owoców wpływa także na obniżenie ciśnienia tętniczego krwi.

Orzechy

Orzechy są bardzo wartościowym produktem spożywczym, który warto włączyć do swojej diety. Zawierają nienasycone kwasy tłuszczowe, białko, błonnik, foliany, roślinne sterole, witaminę E. W trzech niezależnych badaniach stwierdzono, że spożywanie orzechów zmniejsza ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca, nadciśnienia tętniczego i innych chorób układu krążenia 3 4 5. Wykazano także, że dodanie orzechów do diety obniża poziom cholesterolu we krwi, szczególnie w momencie gdy początkowy poziom cholesterolu jest wysoki. Spożywanie orzechów brazylijskich poprawia profil lipidowy, obniżając poziom cholesterolu całkowitego we krwi oraz frakcji LDL 2.

Pełnoziarniste produkty spożywcze

Pełnoziarniste produkty spożywcze zawierają kilkadziesiąt substancji które mogą korzystnie działać na kondycję serca i układu krążenia 7. Należą do nich między innymi: frakcje błonnika, przeciwutleniacze, witaminy i kwasy tłuszczowe. Włączenie do diety produktów pełnoziarnistych może skutkować obniżeniem ciśnienia krwi co zapobiega rozwojowi nadciśnienia tętniczego oraz zdecydowanie zmniejsza ryzyko wystąpienia innych chorób sercowo- naczyniowych 2.

 

Negatywny wpływ diety roślinnej na układ krążenia

Dieta oparta jedynie na produktach roślinnych bez wątpienia ma wiele zalet z punktu widzenia funkcjonowania układu sercowo- naczyniowego. Mimo licznych korzyści nie wolno zapominać o możliwym nasileniu czynników ryzyka związanych z chorobami układu krążenia wynikających z diety wykluczającej mięso, ryby i produkty pochodzenia zwierzęcego. Należą do nich: niedobór witaminy B12 oraz niskie spożycie kwasów tłuszczowych omega 3.

 

Witamina B12

Eliminując z diety produkty pochodzenia zwierzęcego, wegetarianie oraz weganie nie dostarczają organizmowi wystarczającej ilości witaminy B12, która występuje głównie w mięsie, rybach, jajkach, mleku i produktach mlecznych. Niedobór witaminy B12 sprzyja podwyższonemu stężeniu homocysteiny, co z kolei jest czynnikiem ryzyka chorób układu sercowo- naczyniowego, głównie miażdżycy 9.

Witamina B12 odgrywa znaczącą rolę w tworzeniu i dojrzewaniu krwinek czerwonych. Przy jej niedoborze erytrocyty nie dojrzewają w sposób właściwy, co może prowadzić do niedokrwistości.

Niedobór witaminy B12 powoduje zwiększenie grubości błony wewnętrznej i środkowej tętnicy szyjnej- IMT (ang. Intima Media Thickness) oraz zmniejsza rozszerzalność tętnicy zależnej od przepływu- FMD (ang. flow-mediated dilation), w porównaniu z osobami o prawidłowym stężeniu witaminy B12. Wartość IMT przekraczającą 1,5 mm traktuje się jako blaszkę miażdżycową. Zmiany te są jednak odwracalne gdy stężenie witaminy B12 osiągnie prawidłowy poziom. Wykazano, że suplementacja witaminy B12 może poprawić funkcjonowanie naczyń krwionośnych u osób z jej niedoborem 10.

Weganie nie suplementując witaminy B12 hipotetycznie mogą częściowo niwelować korzystny wpływ diety roślinnej na kondycję układu krążenia.

Kwasy tłuszczowe omega 3

Dobrym źródłem kwasów omega 3, które są wykluczone przez wegetarian i wegan z diety, są tłuste ryby morskie (np. łosoś, śledź, czy szprotki). Kwasy tłuszczowe omega 3 zmniejszają ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych poprzez: poprawę funkcjonowania śródbłonka i stabilności blaszki miażdżycowej, obniżanie tętna i ciśnienia tętniczego 2. Szczególne znaczenie wydaje się mieć kwas dokozaheksaenowy (DHA), wykazano korelacje między jego niskim stężeniem w surowicy a zwiększonym ryzykiem wystąpienia schorzeń sercowo-naczyniowych 12. Kwas DHA zapobiega powstawaniu blaszek miażdżycowych chroniąc przed rozwojem miażdżycy oraz jej skutkami czyli zawałem i chorobą wieńcową. Ponadto stabilizuje ciśnienie tętnicze. Na szczęście kwasy omega 3 można znaleźć także w wielu produktach roślinnych, dlatego ich niedobór nie jest szczególnie groźny dla wegetarian. Źródłem kwasu DHA w diecie mogą być: algi morskie, siemię lniane, nasiona chia, orzechy włoskie czy olej rzepakowy 2.

 

 

 

  1. Sacks F.M., Lichtenstein A., Van Horn L. i wsp. Soy protein, isofl avones, and cardiovascular health: an American Heart Association Science Advisory for professionals from the Nutrition Committee. Circulation 2006; 113: 1034–1044. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.106.171052.
  2. Parol D, Mamcarz A. Diety roślinne w kontekście chorób układu sercowo-naczyniowego. Folia Cardiologica 2015; 10: 92–99. DOI: 10.5603/FC.2015.0019
  3. Afshin A., Micha R., Khatibzadeh S i wsp. Consumption of nuts and legumes and risk of incident ischemic heart disease, stroke, and diabetes: a systematic review and meta-analysis. Am J Clin Nutr. 2014 Jul;100(1):278-88.
  4. Luo C., Zhang Y., Ding Y i wsp. Nut consumption and risk of type 2 diabetes, cardiovascular disease, and all-cause mortality: a systematic review and meta-analysis. Am J Clin Nutr. 2014 Jul;100(1):256-69. doi: 10.3945/ajcn.113.076109.
  5. Zhou D., Yu H., He F i wsp. Nut consumption in relation to cardiovascular disease risk and type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis of prospective studies. Am J Clin Nutr2014;100:270–7.
  6. Parol D, Mamcarz A. Diety roślinne w kontekście chorób układu sercowo-naczyniowego. Folia Cardiologica 2015; 10: 92–99. DOI: 10.5603/FC.2015.0019
  7. Fardet A. New hypotheses for the health-protective mechanisms of whole-grain cereals: what is beyond fi bre? Nutr. Res. Rev. 2010; 23:65–134. doi:10.1017/S0954422410000041.
  8. Parol D, Mamcarz A. Diety roślinne w kontekście chorób układu sercowo-naczyniowego. Folia Cardiologica 2015; 10: 92–99. DOI: 10.5603/FC.2015.0019
  9. Jarosz M. Normy żywienia dla populacji polskiej: nowelizacja. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2012.
  10. Woo K., Kwok T., Celermajer D. Vegan diet, subnormal vitamin B-12 status and cardiovascular health. Nutrients 2014; 6: 3259–3273.doi:10.3390/nu6083259.
  11. Parol D, Mamcarz A. Diety roślinne w kontekście chorób układu sercowo-naczyniowego. Folia Cardiologica 2015; 10: 92–99. DOI: 10.5603/FC.2015.0019
  12. Conquer J.A., Holub B.J. Dietary docosahexaenoic acid as a source of eicosapentaenoic acid in vegetarians and omnivores. Lipids 1997;32: 341–345.
  13. Parol D, Mamcarz A. Diety roślinne w kontekście chorób układu sercowo-naczyniowego. Folia Cardiologica 2015; 10: 92–99. DOI: 10.5603/FC.2015.0019