Czym jest likopen?

Likopen należy do karotenoidów czyli barwników pochodzenia roślinnego. Karotenoidy odpowiadają za pomarańczową, żółtą oraz czerwoną barwę warzyw i owoców oraz innych części roślin. Są bardzo ważnymi związkami dla roślin, biorą udział w fotosyntezie oraz chronią komórki przed uszkodzeniami świetlnymi 1. W odróżnieniu od większości karotenoidów, likopen posiada budowę liniową, 13- podwójnych wiązań, w tym 11 sprzężonych tworzy układ, który bardzo efektywnie usuwa wolne rodniki 2.

Gdzie występuje likopen?

Likopen głównie kojarzy się z pomidorami, które w zależności od odmiany zawierają od 3,1 do 7,4 mg likopenu na 100 gram owocu. Jednak nie tylko pomidory są źródłem likopenu, znajdziemy go także w świeżych owocach papai, różowego i czerwonego  grejpfruta, guawy, brzoskwini, arbuza, dzikiej róży czy morelach. Przetwory (soki, dżemy, pasty) wyżej wymienionych owoców również są źródłem likopenu 3 2 1  .

Najlepszym źródłem omawianego związku są przetwory z pomidorów w koncentracie pomidorowym może znajdować się nawet 49 mg/100g, w keczupie do 16,6 mg/100g a sokach pomidorowych do 9,74 mg/100g 1.

Zawartość likopenu w owocach zależy od etapu dojrzewania owocu, barwy owocu (te o intensywniejszej barwie zawierają go więcej) oraz od temperatury w jakiej dojrzewały owoce. W przypadku pomidorów optymalna temperatura mieści się w zakresie 16-26 oC. Powyżej 33 oC likopen przekształcany jest w beta karoten 1.

Wpływ likopenu na układ krążenia

Likopen bardzo korzystnie wpływa na funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego, zmniejszając ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia. Jest najsilniejszym wśród karotenoidów przeciwutleniaczem 8, działa przeciwzapalnie, przeciwmiażdżycowo, przeciwpłytkowo, kardioprotekcyjnie, korzystnie wpływa na stosunek LDL do HDL 9.

Przeprowadzone badania wykazały, że spożywanie ok 300g pomidorów dziennie przez miesiąc prowadzi do zwiększenia frakcji HDL (dobrego cholesterolu) na podobnym poziomie jak aktywność fizyczna. A wysoki poziom lipoprotein HDL, co najmniej, hamuje proces miażdżycowy, nawet przy wysokim poziomie innych frakcji innych lipoprotein 1. Warto wspomnieć, że likopen także hamuje utleniania LDL (złego cholesterolu, oraz obniża jego stężenie we krwi, co jednoznacznie wskazuje na przeciwmiażdżycowe działanie likopenu 3.

Wykazano, że stężenie likopenu w tkance tłuszczowej jest skorelowane z ryzykiem wystąpienia zawału serca (im więcej likopenu tym mniejsze ryzyko zawału) 3. Dodatkowo wysokie stężenie likopenu znacząco zmniejsza rozmiar zawału serca, zapobiega apoptozie oraz martwicy kardiomiocytów. Także wystąpienia niewydolności serca znacząco spada a szanse na przeżycie (mając problemy kardiologiczne) rosną, (przy odpowiednio wysokim stężeniu likopenu we krwi) 9.

Osobom cierpiącym na nadciśnienie zaleca się spożywanie produktów bogatych w likopen, ponieważ powoduje on również obniżenie ciśnienia krwi 1.

Warto spożywać produkty bogate w likopen nie tylko by zapobiegać chorobom układu sercowo-naczyniowego. Omawiany karotenoid ma także wiele innych korzystnych cech. Likopen zapobiega także zachorowaniu na różne nowotwory np., raka prostaty, jajnika, guzu mózgu 1. Chroni komórki i tkanki przed stresem oksydacyjnym 3 oraz spowalnia proces starzenia się naszego organizmu 8.

grafika, źródło: https://www.researchgate.net/figure/Chemical-structure-and-various-source-of-lycopene_fig1_322244283

  1. Wawrzyniak D. i in. Likopen w chemoprofilaktyce chorób nowotworowych oraz sercowo-naczyniowych. Nauka 2015, 3; 127-150.
  2. Belter A. i in. Likopen – występowanie, właściwości oraz potencjalne zastosowanie. Postępy Biochemii 57 (4) 2011.
  3. Arab L. i in. Lycopene and cardiovascular disease. Am J Clin Nutr 2000;71.
  4. Belter A. i in. Likopen – występowanie, właściwości oraz potencjalne zastosowanie. Postępy Biochemii 57 (4) 2011.
  5. Wawrzyniak D. i in. Likopen w chemoprofilaktyce chorób nowotworowych oraz sercowo-naczyniowych. Nauka 2015, 3; 127-150.
  6. Wawrzyniak D. i in. Likopen w chemoprofilaktyce chorób nowotworowych oraz sercowo-naczyniowych. Nauka 2015, 3; 127-150.
  7. Wawrzyniak D. i in. Likopen w chemoprofilaktyce chorób nowotworowych oraz sercowo-naczyniowych. Nauka 2015, 3; 127-150.
  8. Petyaev I.M. Lycopene Deficiency in Ageing and Cardiovascular Disease. Oxidative Medicine and Cellular Longevity. 2016, Article ID 3218605, 6.
  9. Mozos I. i in. Lycopene and Vascular Health. Frontiers in Pharmacolocy 2018, 9, 521, doi: 10.3389.
  10. Wawrzyniak D. i in. Likopen w chemoprofilaktyce chorób nowotworowych oraz sercowo-naczyniowych. Nauka 2015, 3; 127-150.
  11. Arab L. i in. Lycopene and cardiovascular disease. Am J Clin Nutr 2000;71.
  12. Arab L. i in. Lycopene and cardiovascular disease. Am J Clin Nutr 2000;71.
  13. Mozos I. i in. Lycopene and Vascular Health. Frontiers in Pharmacolocy 2018, 9, 521, doi: 10.3389.
  14. Wawrzyniak D. i in. Likopen w chemoprofilaktyce chorób nowotworowych oraz sercowo-naczyniowych. Nauka 2015, 3; 127-150.
  15. Wawrzyniak D. i in. Likopen w chemoprofilaktyce chorób nowotworowych oraz sercowo-naczyniowych. Nauka 2015, 3; 127-150.
  16. Arab L. i in. Lycopene and cardiovascular disease. Am J Clin Nutr 2000;71.
  17. Petyaev I.M. Lycopene Deficiency in Ageing and Cardiovascular Disease. Oxidative Medicine and Cellular Longevity. 2016, Article ID 3218605, 6.