Stres towarzyszy nam w naszym codziennym życiu. Każdy człowiek go odczuwa choć w różnych sytuacjach i inaczej na niego reaguje. Z psychologicznego punku widzenia stres można rozumieć w trojaki sposób:

  1. Stres jako wydarzenie, sytuacja czy pewien bodziec wywołujący napięcie emocjonalne tym samym uniemożliwiający prawidłowe funkcjonowanie (uzależnione również od intensywności przeżywania danego bodźca) Może to być, np. hałas (gdy chcemy się skupić), oczekiwanie na poważną operację, zmiana pracy, ale także kolacja u teściów czy ważny dla nas egzamin.
  2. Stres jako reakcja. Wówczas stres stanowi odpowiedź organizmu na stresor. Na stres możemy reagować na poziomie emocjonalnym (uczucie lęku, złości, smutku), poznawczym (niemożność skupienia się, kłopoty z podejmowaniem decyzji), behawioralnym (wycofanie się, płacz, agresja).
  3. Stres jako relacja człowiek-otoczenie. W tym przypadku by można mówić o stresie, między cechami człowieka (charakter, doświadczenie, otrzymywanie wsparcie), a cechami otoczenia (czyli charakterem bodźca) powinny zachodzić pewne interakcje. W ich efekcie odczuwamy stres lub jego brak.

Stresor czyli przyczyna stresu

Pojęcia stresor po raz pierwszy użył Selye by określić czynniki wywołujące stres. Czynnik może stać się stresorem gdy jest on uznawany przez nas za zagrożenie (egzamin, wizyta u dentysty) lub wzbudza ekscytację (np. ślub, przeprowadzka). Za stresor uznaje się także bodźce które przez długi czas wpływają na człowieka, np.: hałas, odór, za wysoka/ niska temperatura, ale także nadużywanie kofeiny, nikotyny i innych używek.

Przyczyn stresu może być naprawdę wiele. Do najpowszechniejszych zalicza się problemy w pracy, związku, śmierć bliskiej osoby. Ale także współczesne tempo życia, ciągły pośpiech, natłok informacji sprawia ze nieustannie odczuwamy stres, jednocześnie go negując, a który wpływa negatywnie na nasz organizm i zdrowie psychiczne.

Reakcja na stres

Na płaszczyźnie fizjologicznej organizm przygotowuje się do obrony lub ucieczki. Akcja serca przyśpiesza a oddech staje się szybszy i płytszy. Nadnercza produkują więcej adrenaliny i noradrenalizny, wzrasta ciśnienie krwi oraz poziom glukozy. Układ pokarmowy zwalnia przez co hamowane są procesy trawienia.

Na płaszczyźnie emocjonalnej stres może wywołać u nas poczucie lęku, smutku, napady złości, poczucie izolacji. Możemy mieć problem z podejmowaniem decyzji, przestać panować nad swoimi myślami, mieć problem z koncentracją, nieadekwatnie oceniać sytuacje.

Skutki stresu

Stres, zwłaszcza długotrwały niesie ze sobą wiele negatywnych skutków na funkcjonowanie naszego organizmu. W wyniku stresu możemy cierpieć na przewlekłe bóle głowy, szyi, klatki piersiowej, żołądka. Bezsenność oraz zaburzenia snu również mogą być skutkiem stresu, który zaburza pracę układu trawiennego, w wyniku czego mogą nam dokuczać biegunki lub zaparcia, niestrawność, nadmierny apetyt lub jego brak.

Dodatkowo stres znacząco obniża odporność organizmu doprowadzając do licznych infekcji. Badania wykazały także że osoby chronicznie zestresowane, mające stresującą pracę znacznie częściej umierają wskutek chorób układu sercowo-naczyniowego.

Jak radzić sobie ze stresem?

Istnieje wiele metod radzenia sobie ze stresem i każdy powinien sam zdecydować co jest dla niego najlepsze. Jedną ze skuteczniejszych technik radzenia sobie ze stresem jest aktywność fizyczna (co potwierdzają badania), która pozytywnie wpływa na samopoczucie i samoocenę. Regularne uprawianie sportu wzmacnia naszą odporność, dzięki czemu jesteśmy mniej narażeni na stany zapalne wywołane stresem. Dodatkowo sport można traktować jako sposób na zapobieganie rozwoju chorób sercowo- naczyniowych, cukrzycy i otyłości. Ćwiczenia pozytywnie wpływają również na nasze zdrowie psychicznie znacząco zmniejszając ryzyko depresji, która również może być skutkiem nadmiernego stresu.

Zwalczając stres warto także skupić się na zniwelowaniu napięcia emocjonalnego powstałego wskutek stresora. Można spróbować słuchania relaksującej muzyki, medytacji, czy innych czynności, które pomagają nam „uciszyć” emocje.

Inną metodą zwalczania stresu jest kontrolowanie źródła stresu. Może wydawać się to nieco trudne bo przecież jak można kontrolować coś co nas stresuje. Ale gdy wiemy, że czeka nas stresująca sytuacja np. rozmowa kwalifikacyjna możemy się do niej dobrze przygotować, przećwiczyć to co chcemy powiedzieć. Oczywiście nadal będziemy odczuwać stres podczas rozmowy, ale będzie on zdecydowanie mniejszy. W kontrolowaniu źródła stresu pomaga także planowanie i ustalanie priorytetów w tym również rezygnacja gdy mamy za dużo zobowiązań.

 

Literatura

  1. Archer T. i in. Influence of Physical Exercise on Neuroimmunological Functioning and Health: Aging and Stress. Neurotox Res (2011) 20:69–83.
  2. Pakalska-Korcala A. i in. Stres i niskie wsparcie społeczne jako psychospołeczne czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Kardiol Pol 2006; 64: 80-86.
  3. Stecz P. i in. Aktywność ruchowa studentów polskich i szkockich: motywy jej podejmowania a poziom odczuwanego stresu. Jakość życia – aspekty turystyczne i rekreacyjne 2010; 141-152.
  4. Waszkowska M. i in. Miejsce pracy na miarę oczekiwań. Poradnik dla pracowników socjalnych. Wydawca: Oficyna Wydawnicza Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera.