Tamponada serca po raz pierwszy została opisana w 1669 roku przez angielskiego lekarza Richarda Lowera u pacjenta z dusznością i przerywanym tętnem. Lower wytłumaczył również patomechanizm obserwowanych objawów określając je jako „ucisk serca1.

Czym jest tamponada serca?

Tamponada serca jest spowodowana wzrostem płynów w worku osierdziowym co prowadzi do wzrostu ciśnienia śródosierdziowego. W wyniku podwyższonego ciśnienia wewnątrz sercowego dochodzi do zmniejszenia napełniania przedsionków i komór, co powoduje spadek objętości wyrzutowej i minutowej serca z rozwinięciem się objawów wstrząsu 2. W konsekwencji czego następuje zatrzymanie akcji serca. Tamponada serca jest stanem poważnie zagrażającym życiu i czasem wymaga natychmiastowej interwencji chirurgicznej 3.

Przyczyny tamponady serca 4

W zależności od szybkości wypełniania się worka osierdziowego płynem, tamponadę serca możemy podzielić na ostrą i podostrą. Przyczyny jej wystąpienia u chorego są różne i zależą od rodzaju tamponady.

W przypadku tamponady ostrej do najczęstszych przyczyn można zaliczyć:

  • pęknięcie wolnej ściany mięśnia sercowego
  • uraz mechaniczny serca
  • pęknięcie tętniaka aorty
  • badania diagnostyczne (np. koronarografia)
  • zabiegi lecznicze (implantacja stymulatora, przezskórne interwencje wieńcowe)
  • operacja kardiochirurgiczna

 

Natomiast tamponada podostra najczęściej jest spowodowana przez:

  • choroby zapalne osierdzia
  • różnego rodzaju nowotwory pierwotne i przerzutowe (np. rak niepłaskonabłonkowy czy gruczolakorak płuca, chłoniaki, rak sutka, białaczki, czerniak)
  • niedoczynność tarczycy – obrzęk śluzakowaty
  • choroby tkanki łącznej (np. toczeń układowy)
  • infekcyjne zapalenia wsierdzia

 

Objawy

Pacjenci z  tamponadą serca odczuwają ból w klatce piersiowej, kołatania serca, duszności lub, w cięższych przypadkach, zawroty głowy. Niekiedy dochodzi do omdleń i zmiany stanu psychicznego pacjenta 3.

Dodatkowo u chorego często pojawiają się objawy tworzące triadę Beck’a, na którą składa się: hipotensja (wartość ciśnienia skurczowego krwi <90 mmHg)- słabo wyczuwalne tętno, nadmiernie wypełnione żyły szyjne, bardzo słabo słyszalne tony serca 1.

Rozpoznanie tamponady serca powinno być możliwie jak najszybsze by zapobiec wystąpieniu wstrząsu kardiogennego i zatrzymania krążenia.

 

Leczenie 1

Tamponada serca jest stanem poważnie zagrażającym życiu. Od szybkości rozpoznania i rozpoczęcia leczenia zależy rokowanie pacjenta. Tamponada serca może być leczona tylko w szpitalu.

Po prawidłowym rozpoznaniu należy jak najszybciej wykonać nakłucie osierdzia. Jeśli po zabiegu objawy nadal się utrzymują niezbędne jest przeprowadzenie operacji kardiochirurgicznej.

Worka osierdziowego nie należy nakłuwać gdy pacjent przyjmuje leki przeciwzakrzpowe, zdiagnozowano u niego trombocytopenie oraz gdy przyczyną tamponady serca jest rozwarstwienie aorty.

Nakłucie osierdzia nie jest zabiegiem w 100% bezpiecznym. Do możliwych powikłać należą:

  • rozdarcie mięśnia sercowego lub naczyń wieńcowych,
  • powstanie zatoru po-wietrznego,
  • odma opłucnowa, zaburzenia rytmu serca,
  • nakłucie jamy otrzewnej lub narządów jamy brzusznej.

W warunkach szpitalnych, jeśli przyczyna płynu w osierdziu nie jest znana, nakłucie wykonuje się także w celach diagnostycznych.

 

 

 

  1. Hłdaki W i in. Tamponada serca – odwracalna przyczyna zatrzymania krążenia. OSTRY DYŻUR 2013, 6;1.
  2. Appelton C. i in. Cardiac tamponade. Cardiol Clin 35 (2017) 525–537.
  3. Sharma NK i in. Acute Cardiac Tamponade. StatPearls Publishing; 2019.
  4. Lewczuk A. i in. Tamponada serca. Przegląd Kardiodiabetologiczny 2007; 2, 2: 105–109.
  5. Sharma NK i in. Acute Cardiac Tamponade. StatPearls Publishing; 2019.
  6. Hłdaki W i in. Tamponada serca – odwracalna przyczyna zatrzymania krążenia. OSTRY DYŻUR 2013, 6;1.
  7. Hłdaki W i in. Tamponada serca – odwracalna przyczyna zatrzymania krążenia. OSTRY DYŻUR 2013, 6;1.